Cros na bPéindlíthe / Penal Cross
Co. Kerry
F:L1327a
Is ‘Cros Péindlíthe’ mínsnoite é seo, agus is tá sé ar an mbeagán rudaí a bhfuil dáta deifnídeach orthu, ceangailte le tréimhse an Ghorta Mhóir in Éirinn. Inscríofa ar a chúl, gar don bhun, is féidir an bhliain, 1848, a fheiceáil. Snoite ar an gcuid ingearach den chros, tá an t-ainm ‘Mary Kelly, Kerry’.
![](/getmedia/613b18e6-820b-4c0d-ae8e-036b5df724b7/20220328_F-L1327a_03_v3r.jpg?width=360&height=540)
![](/getmedia/8e8423dd-0df1-4446-9f2e-c9d78bcbdae2/20220328_F-L1327a_02_v3_1848.jpg?width=197&height=360)
Maíodh go ndéantaí na crosa seo i gcomharsanacht Loch Dearg, an t-ionad oilithreachta i gcontae Dhún na nGall.[1] Ag tús an Ghorta measadh go raibh suas le 30,000 oilithreach a thug cuairt ar Station Island ar Loch Dearg. Rachadh na huimhreacha in éag ina dhiaidh sin, agus deirtear gurbh é an gorta de ‘47, an chúis i bpáirt leis sin chomh maith le dídhaonrú ár dtíre, a tharla de bharr na himirce agus an bháis.[2]
Maíonn suíomh Loch Dearg, chomh maith leis na deacrachtaí taistil a bhain leis an turas chuige i lár an naoú haois déag, gurbh as na contaetha in aice láimhe an chuid is mó de na hoilithrigh a thaistealaíodh chuige. Is fíor gur thaistealaíodh oilithrigh agus daoine fiosracha chuige ó níos faide, ach is féidir go dtiteann an cros seo isteach i gcatagóir an ‘fánaí’.[3] Thug taistealaí fiosrach amháin den chineál sin cuntas in 1846 ar pháistí tuathánaigh a dhíoladh crosa beaga chéasta adhmaid, snoite go garbh, le hoilithrigh ar an mbealach chuig an stáisiún ag Loch Dearg.[4]
Ba ghairid an séasúr chun dul ar oilithreacht go Loch Dearg. Ag tosú ag tús an Mheithimh, mhaireadh sé go dtí an 15 Lúnasa. Tharlódh sé seo i ag an am céanna le lon i ngníomhaireacht feirmeoireachta agus ligeadh sé do na hoilithrigh dul díreach roimh thús bhaint an fhómhair.
Chaitheadh na hoilithrigh trí lá ag Loch Dearg agus cuimhnítear ar oilithreach amháin a d’inis scéal faoi thaistil chuige agus barr na bprátaí i mbláth iomlán ach ar an tríú lá, buaileadh an barr, dubhaíodh na duilleoga agus gais, agus bhí aicíd, corbthacht agus drochbholadh san aer.[5]
Ar thaistil bean darb ainm Mary Kelly ó Chiarraí go Dún na nGall i rith blianta deacra an Ghorta Mhóire? Thug cur i gcrích na ngníomhartha creidimh cuí, lena n-áiríodh an troscadh, lánlogha don oilithreach. An raibh níos mó airde ar an mbás, nuair a bhí básanna agus an díothacht agus dul i méid, ina chúis le mian níos láidre chun sólás creidimh a lorg?
Maíonn stíl snoite ainm Mary Kelly agus a contae go ndearna duine eile an chuid seo den chros chéasta. An ndearnadh é chun dáta oilithreachta pearsanta go Loch Dearg a cheiliúradh, nó b’fhéidir gur tugadh go Mary é mar bhronntanas? B’fhéidir gur snoíodh é mar chuimhneachán ar dhuine muinteartha a fuair bás. Faraor, níl na taifid in ann mórán eile a léiriú linn maidir lena bhunús, a chruthaitheoir nó a úinéir ach tugann siad deis dúinn machnamh ar na raonta scéalta caillte ó thréimhse an Ghorta Mhóire in Éirinn.
![](/getmedia/376a8ced-f409-4823-a695-670569dc1083/20220328_F-L1327a_01_v3.jpg)